قهرمان ميرزا عين السلطنه
492
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
ناخوش و معيوب شدهاند . دو فرسنگ راه را نمىشود به راحتى رفت . كاه [ و ] جو هم آنقدر گران است كه حساب ندارد . هر اسبى مقابل دو نفر آدم خرج دارد . نيم ساعت از شب گذشته باغ رسيدم . اميرزاده محمد ميرزا بودند . عزل عضد الدوله و سيف الدوله و مخاصمات خوانين همدان اخبار تازه عزل عضد الدوله و نايب الحكومهء او سيف الدوله است از همدان . اين حكايت تفصيل دارد . قريب دو ماه است كه خوانين همدان با يكديگر مشغول نزاع و مخاصمه مىباشند . حسام الملك با ضياء الملك و بهاء الملك و ساعد السلطنه با مهدى خان فوج و حكومت و كلفت زياد اين خوانين را به جائى بازداشته كه خودسرى مىكنند . تمام دهات يكديگر را غارت كردهاند . فوج و سوار [ و ] توپچى حاضر كرده ، چند روزى مشغول نزاع و زدوخورد بودند . سال گذشته كه آن حركت را نسبت به ماها كردند و حضرت و الا بعد از شش ماه حكومت عزل شد و مهدى خان و ضياء الملك جمعيت به شهر آورده دو نفر از فراشهاى حكومت را كشتند بعد به طهران آمديم حكمى نشد ، بلكه حاكم را عزل كردند كه حضرات خوب كردند جمعيت به شهر آورده و آدم كشتند . شما بى خود فراش فرستاديد آنها را دستگير كند و بسيار بد كارى كرديد كه والدهء مهدى خان را عقد كرديد كه اين كارها بشود . اين همه تفاصيل و آن حكايات كه در روزنامهء گذشته نوشته شده است تمام محض گرفتن حضرت و الا بود والدهء مهدى خان را . بعد تمام املاك موروثى پدرى او را پسرهايش به زور حكومت و سربازها ضبط كردند . هرچه گفتيم به جائى نرسيد و الان هم در تصرف مهدى خان و دامادش ضياء الملك است . بردند و خوردند و هيچ حكم نشد . حتى املاك زرخريدى او را هم بردند . يك وجب زمين ندادند . به زور دو فوج در آن زمان ملكى را والدهء مهدى خان نزد ساعد - السلطنه گرو گذاشت . حالا مدت منقضى شده ساعد السلطنه رفت ملك را ضبط كند مهدى خان مزاحم شده هردو فوج حاضر كرده و سوار بردند دو نفر كشته شد . حسام الملك هم با ضياء الملك و بهاء الملك بهم زده دهات يكديگر را غارت كردند . سيف الدوله كه از جانب عضد الدوله حكومت داشت اين مدت را تمام ملاير به سر املاك خود بود . يعنى به حرف او هم كسى اعتنا نمىكند . اگر مىبود كارى نمىتوانست كرد . اعليحضرت تمام خوانين را احضار فرمودند و بعد از چند روز شاهزاده جهانسوز ميرزا را مأمور فرمودند برود بين خوانين حكم كند . دو روز گذشته خود او را مستقلا حاكم كردند . حمايل [ و ] نشان امير نويانى مرحمت فرمودند و رياست قشون را هم التفات فرمودند . مىگويند ماليات بلوكات و نظم دهات را هم به عهدهء او قرار دادهاند . باز هم دربارهء همدان دو بلوك همدان كه يكى عاشقلوست و ديگرى حاجيلو هردو ماليات و فوجش با خوانين است و به حكومت دخلى ندارد . فقط حاكم براى شهر است ، كارى به بلوك ندارد و آنها تماما از جهت تسلط ملك و مال مردم را صاحب شده هريكى صاحب